Lucius Licinius Lucullus

lucullus-11-bLucius Licinius Lucullus was een Romeinse staatsman en veldheer. Hij heeft geleefd van ca. -117 tot -56. Hij was telg van een voorname en rijke plebejische familie. Al jong gaf hij uiting van bijzondere begaafdheid.

Hij begon een politieke en militaire loopbaan. Als aanhanger van Sulla heeft hij in diens oorlogen leidinggevende rollen gespeeld.  In de Middellandse zee ter hoogte van Egypte en Cyprus was hij betrokken bij diverse zeeslagen tegen vijanden van Rome en ook bij acties tegen de toen welig tierende zeepiraterij.  Vanaf het jaar -87 kreeg hij de positie van quaestor en nam deel aan de eerste oorlog tegen koning Mithridates van Pontus.
Een quaestor is verantwoordelijk voor de financiën, in dit geval over de betreffende militaire operaties. Hij werd verantwoordelijk voor de gebieden Asia en Cilicia. Dat zijn gebieden in het huidige Turkije. Hij trof er troepen aan die door losse discipline en een gemakkelijk leventje weinig ordelijk en strijdbaar waren. Hij stelde een sterke tucht in en slaagde daarmee succesvol strijdbare troepen te formeren. Hij maakte dan ook bliksemsnel carrière in verschillende functies en verantwoordelijkheden.
Als quaestor bleef hij tot -80 in Asia en Cilicia.

In het jaar -79 werd hij in Rome aediel en vervolgens in -78 praetor.
Dat was opmerkelijke omdat er een wettelijke wachttijd van twee jaar gold tussen deze benoemingen. Maar de goede betrekkingen met dictator Sulla zullen zeker invloed op deze benoemingen hebben gehad. Lucullus werd overigens niet in verband gebracht met de proscripties welke Sulla een kwade faam bezorgde.
Proscripties zijn van hogerhand vervallen verklaringen van rechten, eigendom en vaak het leven. De heerser streek dan de eigendommen op. De taalbeheersing van Lucullus was zo goed dat Sulla de autobiografie waar hij aan werkte, door Lucullus verder liet afschrijven.

Een aediel wars verantwoordelijk voor de openbare orde in een heel ruime zin van het woord. Zij hadden eigen rechtspleging, los van andere rechtsbronnen. Zo viel ook de organisatie van openbare spelen onder hun verantwoordelijkheden. Daarin heeft Lucullus zich opvallend onderscheidden en werd daarmee een bekend en populair persoon in Rome.
Het ambt van praetor was er op gericht om rechtsvragen van nog te voeren rechtszaken te onderzoeken op benodigde vereisten en kwaliteiten. Vervolgens kon de preator een rechtsgang toelaten of afwijzen. Een zeer belangrijke en machtige functie binnen het romeinse rechtssysteem.

In -74 werd Lucullus voor een driejarige propraetuur naar Africa gezonden. Een propraetor was een oud-praetor die zijn ambtsbevoegdheid voortzette, maar dan enkel voor een bepaalde provincie. In Lucullus geval was dat de provincie Africa, thans het gebied van Tunesië en een stuk van de Libische kust. In die rol viel hij bijzonder op. De Romeinen hadden de gewoonte in ‘bezette gebieden’ torenhoge financiële verplichtingen op te leggen aan de lokale bevolking. Lucullus vond dat oneerlijk en voerde wetgeving in tot verlaging van de belastingen en rentes tot een redelijk niveau. Door deze gang van zaken werd Lucullus niet populair bij de ‘aandeelhouders’ in Rome. Hij werd dan ook in -74. teruggeroepen om een consulaat te bekleden. Hij werd als het ware weg gepromoveerd en werd in -73 consul. Als consul raakte hij betrokken in een heftig conflict over het herstel van het volkstribunaat. Hij kreeg daardoor verschillende tegenstanders. Een heel belangrijke was Pompeius, die in Spanje een grote opstand bestreed. Ondermeer om Pompeius op afstand te houden, zond hij hem overvloedig geld om de strijd voort te zetten.

Zichzelf bezorgde hij een buitengewoon militair commando. Wederom tegen koning Mithridates die weer in actie was gekomen. Daardoor vertrok hij naar het Oosten. Inmiddels ca. 43 jaar oud zijnde. Na eerst de legers van Cotta en van Cyzicus te hebben ontzet rukte hij Pontus binnen. Het rijk van Mithridates. Hij veroverde in -71 de hoofdstad Cabira, zodat Mithridates zijn heil zocht bij koning Tigranes van Armenië. Intussen wijdde hij zich ook aan het bestuur van Asia. Zijn financiële maatregelen en rechtvaardig bewind waren een zegen voor de bewoners, maar bezorgden hem de vijandschap van de equites (vermogende burgers) in Rome.

Intussen werd geprobeerd door onderhandelingen tot vrede te komen met Tigranes. Maar dat mislukte en leidde tot een nieuwe campagne die Lucullus tot diep binnen Armenië bracht. Bij Tigranocerta zegevierde hij en kon hij doordringen tot de hoofdstad Artaxata -69 & -68.

Toen gingen er dingen mis. Er kwam sterke dreiging van het nabij gelegen machtige Parthische rijk. De vijandelijke troepen van Tigranes werden aanzienlijk versterkt. Deze dreigingen vielen samen met de strenge tucht welke Lucullus handhaafde. De troepen sloegen aan het muiten. Dat werd weliswaar onderdrukt maar dat leidde niet tot herstel van de oude slagkracht. Hij leed enkele nederlagen waarbij hij moest terugtrekken. In Rome maakten zijn tegenstanders politiek gebruik van deze ontwikkelingen. En dat leidde ertoe dat in -66 de leiding van de legers in handen werd gelegd van zijn rivaal Pompeius. Vernederd keerde Lucullus naar Rome terug. Daar werd hem zelfs de gebruikelijke triomf niet gegund. Dank zij Cicero’s toedoen werd in -63 toch nog een verlate triomf gevierd.

Lucullus was zeer rijk, ontwikkeld, een kundig strateeg, een integer bestuurder en  beschermer van kunst en literatuur. Allemaal eigenschappen en omstandigheden om een loopbaan succesvol af te ronden. Maar dat liep bij hem anders. Zijn strenge tucht tegenover zijn soldaten, de intriges van equites en andere tegenstanders te Rome waren de oorzaak van zijn politieke ondergang.

Teleurgesteld en belemmerd bij zijn verdere politieke mogelijkheden trok hij zich terug om de resterende drie jaren van zijn leven te wijden aan elegante levenskunst.

Hij liet schitterende tuinen aanleggen waarvan de roem vele eeuwen voortduurde. De tuinen liepen van de top tot aan de voet van de heuvel, waar het Marsveld lag. Lucullus bouwde er een grote villa en ook een openbare bibliotheek, waar hij zijn omvangrijke boekencollectie plaatste. In de tuinen plantte hij een grote hoeveelheid exotische planten, waarvan hij er veel had meegebracht tijdens zijn campagnes. De bekendste hiervan was de kersenboom, die hij zo in Europa introduceerde. De kersenboon bracht hij mee van de streek van Cerasunta uit Pontus. Daar kwam dan ook de naamgeving van de kers uit voort.

De tuinen hebben in de Middeleeuwen en daarna altijd de functie als privépark voor belangrijke inwoners van de stad behouden. In de 20e eeuw werd het park op de heuvel bij de Villa Borghese gevoegd en is nu een openbaar park.

Nog sterker dan met de tuinen blijft de naam van Lucullus verbonden met de gastronomie. Zijn huis was een plek van feesten en gelagen van grote luister.

Allerlei gerechten werden gecreëerd met onbekende ingrediënten uit Asia maar ook de lokale producten werden met grenzeloze fantasie in nieuwe combinaties  gecreëerd. Kosten hoefden daarbij geen rol te spelen. Het ging om dure en zeldzame producten waarmee wist Lucullus te imponeren. De Romeinen was een volk dat overigens wel wat gewend was aan luxe. Toch ging Lucullus waarschijnlijk niet zo ver in extravagantie als de ca. 100 jaar later levende Apicius

De naam Lucullus is dan ook spreekwoordelijk geworden voor fijnproever en levensgenieter. Hij liet zich leiden door het gedachtegoed van Epicurus, een Griekse filosoof die twee eeuwen eerder leefde. Volgens Epicurus gaat het in het leven om geluk, en dat bereik je door zo veel mogelijk pijn te vermijden en genot te bevorderen. Plezier is een belangrijk middel om te komen tot optimaal geluk. Maar daarin sloeg Lucullus niet volledig door. Hij zocht harmonie tussen plezier en sereniteit. Al met al was de gastronomie van Lucullus niet alleen gericht op het eten maar op de kunst van zowel het koken als het tafelen. De vreugde van het geven en het delen. 

Hij leeft ook voort in vele gerechten waar zijn naam aan is verbonden. Niet alleen in Italië maar wereldwijd.

Voor mij is gastronomie erg aantrekkelijk. Dat maakt de persoon Lucullus erg interessant. Maar ook zijn rechtvaardigheidsgevoel, de juridische signatuur en verscheidenheid van beroepsmatige activiteiten spreken mij aan. Ik herken ook bij mijzelf het vervroegd ophouden met werken en dan bezig te zijn met prettig te leven en prettige dingen te doen met prettige mensen.

Zo geeft de combinatie van Lucullus en Louk het resultaat Loukullus.

Panorama 4 - 2

Terug

Copyright©Louk van Riet